dağ nedir hd

Dağ Nedir? Dünya’nın tarihinde, volkanların hareketleri, depremler, kıtasal çarpışma ve iklimin etkisiyle sıradağlar oluşmuş ve yok olmuştur. Bu Yazıda dağ nedir, dağlar nasıl oluşur gibi soruların cevaplarını bulacaksınız.

Dağ Nedir?

Dağlar, etrafını çevreleyen arazinin üzerinde yükselen yer şekilleridir. Dağlar tepelerden çok daha uzundur ve en yüksek dağlar kilometrelerce uzaktan görülebilir. Dağlar genellikle gruplar halinde veya sıradağlarda bir arada bulunabilir. Peki tam olarak dağ nedir ve nasıl oluşur?

Kıtalar sürekli bir çarpışma içindedir. Bir kıta bir diğerinin içine doğru ilerlerken, etki alanı milyonlarca yıl süren bir süreç içinde eğilir ve yukarı doğru bükülür. Kıtasal kabuk sert kayadan oluşmuştur ama her zaman var olan yerçekimi ve yukarıdaki kayaların basıncı yer kabuğunun daha yumuşak görenmesine neden olur.

Sonuçta kaya yukarı kıvrılır ve sonra kıvrılan yerler buruşmuş bir battaniye gibi aşağı doğru batar. Sonuçta ortaya çıkan dağ sıraları bir burun takip eden bir dizi dağdan oluşur. Bu dağların her biri diğerinin üzerine yığılmıştır.

İskoç jeolog James Hutton (1726-1797) dağların volkanlardan çıkan sıcak kayalardan oluştuğuna inanıyordu. Kıtasal sürüklenmenin etkilerinin farkına varamadı.

Everest dağı
Everest dağı (dağ nedir)

Dağ Ve Tepe Arasındaki Fark Nedir? | Dağ Nedir?

Tipik olarak bir dağ, deniz seviyesinden en az 600 metre yükseklikte yerşekilleridir. 8848 metre yükseklikteki dünyanın en yüksek dağı Everest Dağı’dır. Küçük dağlara (600 metrenin altında) genellikle tepeler denir.

Dağlar Nasıl Oluşur?

Dağlar en çok yer kabuğundaki tektonik plakaların hareketi ile oluşur. Himalayalar gibi büyük sıradağlar genellikle bu plakaların sınırları boyunca oluşur. Tektonik plakalar çok yavaş hareket eder. Dağların oluşması milyonlarca yıl alabilir.

Ayrıca Bunu da Okuyabilirsiniz: Yanardağ Nedir? Yanardağ (Volkan) Patlamaları Özellikleri

Dağların Oluşumu

En yakın tarihli dağ sıraları hâlâ yükselirler. Afrika’nın Avrupa’yla çarpıştığı yerde Alpler oluşmuştur. Benzer olarak, Himalayalar da Avrasya ve Hindistan yarı kıtasının çarpışmasıyla oluşmuştur. Bu süreç 65 milyon yıl önce, Hindistan’ı diğer güney kıtalardan ayıran büyük bir volkanik patlamayla başlamıştır. Hindistan, Tethys Okyanusu’nu iterek kuzeye doğru yönlendi.

Yoğun okyanus kabuğu Asya’nın altına çekildi ama okyanus tabanındaki tortu çok yoğun değildi. Bu tortu oyuldu ve kıtalar arasında katmanlı bir “kek” oluşturarak kıtalar arasında ezildi. Asya’nın Hindistan’ın ilerlemesini yavaşlatması 45 milyon yıl aldı. Bu süreç içinde Tibet platosu yukarı doğru kalktı ve kuzeyde binlerce kilometre uzunluğunda yarıklar oluştu.

Bu yarıklardan biri 9.000 metre derinlikte yer alan Baykal Gölü’dür. Himalayalar’ın bir bölümü hâlâ yükselmektedir. Kuzeybatı Pakistan’daki Nanga Parbat dağ silsilesi her yıl 5 milimetre yükselir. Kaya yükselirken kendi ağırlığını destekleyemez ve bölge yıkıcı toprak kaymalarına neden olacak kadar eğimlidir.

İngiltere Dorset’teki Stair Hole’de bulunan bazı kayalar yaklaşık 180 milyon yıl öncesine, Jurassic döneme aittir. Katlanma, Afrika ile Avrupa’nın çarpışmasının sonucudur.

Yumuşak ve sağlam olmayan kayalar yatay biçimde sıkıştırıldığında eğilir ve katlanırlar. Daha sert, sağlam kayalar faylar veya kırıklardır. Kayaların gerilim altında bulunduğu yerlerde çatlaklar oluşur. Sıkışma altında çıkıntı adı verilen bloklar yükselir.

Kaya dönüşümü adı verilen bir süreçte, kayalar, birleşir veya aşınır, dağları oluşturur, aşındırır ve yeni kayalar oluşturmak üzere denize sürüklenir. Sonra bu yeni kayalar sıkışarak yukarı yükselir ve dönüşüm devam eder.

dağların oluşumu
dağların oluşumu (dağ nedir)

Ayrıca Bunu da Okuyabilirsiniz: Okyanus Nedir? Dünyadaki Okyanuslar Ve Okyanus Akıntıları

Dağ Çeşitleri Nelerdir?

Üç ana dağ türü vardır: kıvrımlı dağlar, kırık dağlar ve volkanik dağlar. İsimlerini nasıl oluştuklarından alıyorlar.

1-Kıvrımlı dağlar: Kıvrımlı dağlar, iki plaka birbirine çarptığında veya çarpıştığında oluşur. Birbirine çarpan iki plakanın kuvveti, yer kabuğunun buruşmasına ve katlanmasına neden olur. Dünyanın en büyük dağ sıralarının çoğu, And Dağları, Himalayalar ve Rockies gibi kıvrımlı dağlardır.

2- Kırık(Fay bloklu) dağlar: Fay bloklu dağlar, bazı büyük kaya bloklarının yukarı doğru zorlanırken diğerlerinin aşağıya doğru zorlandığı faylar boyunca oluşur. Daha yüksek alan bazen “horst” ve daha düşük olan “graben” olarak adlandırılır (aşağıdaki resme bakın). Amerika Birleşik Devletleri’nin batısındaki Sierra Nevada Dağları, fay bloklu dağlardır.

3- Volkanik dağlar – Volkanik faaliyetin neden olduğu dağlara volkanik dağlar denir. İki ana volkanik dağ türü vardır: volkanlar ve kubbe dağlar. Volkanlar Dünya’nın yüzeyine kadar ulaştığında magma oluşur. Magma, Dünya yüzeyinde sertleşerek bir dağ oluşturacak. Kubbe dağları, Dünya yüzeyinin altında büyük miktarda magma oluştuğunda oluşur. Bu, magmanın üzerindeki kayayı dışarı çıkarak bir dağ oluşturmaya zorlar. Volkanik dağların örnekleri arasında Japonya’daki Fuji Dağı ve Hawaii’deki Mauna Loa Dağı sayılabilir.

Dağların Özellikleri

# Bir dağ, ılıman orman, tayga ormanı, tundra ve otlak gibi birçok farklı biyoma ev sahipliği yapabilir.

# Dünya yüzeyinin yaklaşık yüzde 20’si dağlarla kaplıdır.

# Okyanusta dağlar ve sıradağlar var. Birçok ada aslında dağların tepesidir. # 26.000 fitin üzerindeki yükseklik “ölüm bölgesi” olarak adlandırılır çünkü insan yaşamını desteklemek için yeterli oksijen yoktur.

# Dağların bilimsel incelemesine oroloji denir.

Ayrıca Bunu da Okuyabilirsiniz: Çöl Nedir? Çöller Nasıl Oluşur Ve Çöllerin Özellikleri

Tarihte Dağlar | Dağ Nedir?

En hayranlık verici dağ zirveleri ve en yüksek sıradağları son zamanlarda dağların oluşumuna neden olan hareketlerin sonucudur. Bununla birlikte, çok daha eski kıtasal çarpışmaların da birçok ipucu vardır. Kuzey Amerika’nın doğu kıyıları boyunca uzanan Apalaş sıradağları, kuzey İskandinavya’nın yükseltileri, doğu Grönland ve İskoçya’nın parçalarının hepsi 250 milyon yıl yaşındadır.

Bir zamanlar, Atlantik Okyanusu açılmadan önce, hepsi çok daha önce olan bir kıtasal çarpışmanın sonucu olarak oluşan ve bir arada duran büyük bir dağ sırasıydı. Kanada, Grönland, Güney Afrika ve Avustralya’da bulunan en eski kayalarda bile, ilk kıtalarının oluştuğu döneme ait sıradağlara ilişkin bulgular vardır.

Dağ nasıl oluşur
Dağ nasıl oluşur(dağ nedir)

Dağların oluşumunda neler etkilidir?

Dünya’nın kabuğu, dağların yükselmesi ve erozyon yaratan güçler ve yerçekimi arasındaki savaşın kayıtlarını tutar. Burada sarp, dik dağlar yükselir, başlarda jeolojiyi uçurumlar ve vadilerle keserek çok hızlı aşınır. Erozyon devam ederken, vadiler genişler ve tepeler düzleşir.

Sert, dayanıklı kaya katmanları görünür. Kısa bir süre sonra bütün yer şekilleri, katlanan sıralar ve daha sert kaya katmanlarını toplayan paralel yükseltilerle altındaki jeoloji üzerine yüklenir. Bazen kıvrılan dağlar oluşturmak yerine, bütün bir kıta yukarı doğru yükselir ve yüksek platoları oluşturur. Zamanla nehirler platoda Arizona’daki Büyük Kanyon gibi her iki tarafında düz alanlar bırakarak geçitler ve vadiler oluştururlar.

Zamanla vadi genişlerken kara kendine yeni ve daha alçak bir düzey bulana kadar dalgalanır. Dağ ne kadar yüksek ve sarpsa erozyona ve toprak kaymalarına o kadar eğimlidir. Karla kaplı dağların zirveleri, kayaların çatlakları arasına giren buzlar tarafından parçalanır. Nehirler ve buzullar enkazı denize doğru sürükler.

Dağlık alanlardaki nehirler sürüklenen tortular nedeniyle kırmızı akarak okyanusa dökülür. Sonra okyanus tabanına yerleşerek birkaç yüz milyon yıl tekrar yukarı çıkarak yeni bir dağ sırası oluşturur. Ve kaya sirkülasyonu devam eder.

Himalayaların Oluşumu (Dağlar Nasıl Oluşur)

Kırkbeş milyon yıl önce Hindistan ve Avrasya birbiriyle çarpıştı. Kıtasal kabuk görece daha hafitti, bu nedenle yükselip katlanarak Himalayalar adı verilen dağ sırasını oluşturdu. Bu dağlar yer kabuğunda, plakaları hala çarpışan bir bölge işaretledi. Indo-Australian plaka kuzeyi Avrasya plakasının içine itiyor. Zamanla iki kıtasal toprak yığını bir araya kenetlenecek.

  1. Pangaea, yaklaşık 200 milyon yıl önce kırıldıktan sonra Hint-Avustralya plakası kuzeye hareket etmeye başladı. Yaklaşık 45 milyon yıl önce bu plaka daha büyük ve ağır olan Avrasya plakasına çarptı. Kayaları iterek Himalayalar’ı oluşturdu.
  2. Karadan aşınan enkaz Tethys Okyanusunda kalın tortu katmanları olarak depolandı. Plakanın kuzeysel  hareketi, okyanus tabanını ileri doğru itti ve sonar da yukarı ve Avrasya plakasının kenarının üstüne.
  3. Tethys Okyanusu boyunca derin bir çukur oluştu. Hindistan ve Avrupa yakınlaştıkça okyanus altındaki kabuki, çukur boyunca aşağı doğru itildi. Okyanus tortuları plakanın kıyısında birikti ve zamanla Tethys Okyanusu kapandı

Everest Dağı, deniz seviyesinden 8.848 metre yükseklikle Dünya’nın en yüksek dağıdır. Bu dağın yüksekliği, son zamanlarda uydunan alınan bilgilerle hesaplanmıştır.

En Yüksek Dağlar Nelerdir?

Asya

-Everest Dağı 8,848 m 

-K2 8,611 m

-Kanchenjunga 8,597 m

-Makalu 8.480 m

Güney Amerika

-Aconcagua 6.959 m

Kuzey Amerika

-McKinley 6,194 m

Afrika

-Kilimanjaro 5.895 m

Avrupa

Elbrus 5.633 m

Antarktika

-Vingon 5.139

Okyanusya

-Wilhelm 4.509 m

Kaynak: Wikipedia(dağ nedir), bbc(dağ nedir ve özellikleri)

92 / 100
Bu yazıyı paylaşmak ister misiniz?

By Bilal Boğday

Bilim aşığı, araştırmacı bir mühendis olarak, doğru ve gerçek bilgiye ulaşmaya bir nebze katkı sağlamak amacı ile Bilim Kültür'ü 2020'de kurdum. Bu sitede gördüğünüz bir çok bilim, teknoloji, mühendislik ve daha bir çok kategorideki yazıları oldukça ciddi kaynaklardan toplayarak sizin için araştırıyor, çeviriyor, düzenliyor ve yayına sunuyorum.

2 thoughts on “Dağ Nedir? Dağların Oluşumu Ve Bilinmeyen Özellikleri”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir